ETS2 een jaar later: wat het uitstel naar 2028 wel en niet verandert

Het bestaande Europese emissiehandelssysteem raakt de zware industrie, elektriciteitsproductie en luchtvaart. Wat het niet raakt, is de brandstof die in een woning wordt gestookt of in een bestelbus wordt getankt. Precies daar is ETS2 voor bedoeld: een apart handelssysteem voor CO2 uit brandstofverbruik in gebouwen en wegtransport.

Dat systeem zou in 2027 beginnen. Het begint nu in 2028. Voor wie in bouw, infra of vastgoed werkt, is dat een jaar extra — en het is de moeite waard om te begrijpen wat er precies is uitgesteld en wat niet.

Wat ETS2 is

ETS2 legt de verplichting niet bij de bewoner of de automobilist, maar bovenstrooms: bij de partijen die brandstof op de markt brengen. Die moeten rechten inleveren voor de CO2 die vrijkomt bij verbranding van wat zij leveren. Die kosten werken door in de prijs aan de pomp en op de energierekening.

Dat is een fundamenteel andere beweging dan subsidie of normering. Het maakt fossiel stoken duurder in plaats van alternatieven goedkoper, en het doet dat via een markt in plaats van via een voorschrift. Voor de gebouwde omgeving — de grootste bron van uitstoot die tot nu toe buiten beprijzing bleef — is dat een structurele verandering.

Wat er is besloten

Het uitstel is niet in één stap tot stand gekomen. Het kwam op tafel tijdens de onderhandelingen over het Europese klimaatdoel voor 2040.

De motieven waren openlijk politiek en economisch. Lidstaten maakten zich zorgen over inflatie en de betaalbaarheid van energie, en wilden meer tijd voor structurele verduurzamingsmaatregelen en voor het opstellen van de sociale klimaatplannen die de lasten moeten verzachten.

Dat is een eerlijker reden dan het soms wordt gepresenteerd. Een CO2-prijs op verwarming raakt huishoudens direct en ongelijk. Een systeem invoeren voordat de compensatiestructuur staat, is politiek onhoudbaar en maatschappelijk onverdedigbaar.

Waarom uitstel geen afstel is

De verleiding is om een jaar uitstel te lezen als een teken dat het misschien helemaal niet doorgaat. Drie redenen om dat niet te doen.

1. Het uitstel is gekoppeld aan de vaststelling van het 2040-doel. Het pakket is dus juist strenger geworden op de lange termijn, niet losser.
2. De richting staat in wetgeving, niet in een intentieverklaring. Een startdatum verzetten is iets anders dan een systeem intrekken.
3. De onderliggende logica verandert niet. Zonder beprijzing van gebouwen en transport is er geen realistisch pad naar de Europese doelen; die sectoren zijn te groot om buiten te laten.

Wat wel verandert, is de planningshorizon. Wie ervan uitging dat 2027 het kantelpunt zou zijn, heeft nu een jaar erbij. Dat is bruikbaar, maar alleen als je het gebruikt.

Wat dit betekent voor bouw en infra

Voor partijen in bouw, infra en vastgoed werkt ETS2 op twee manieren door, en die worden vaak verward.

Dat tweede effect komt eerder dan 2028. Opdrachtgevers anticiperen op kosten die zij zien aankomen, en gaan dat verwerken in uitvraag en gunning voordat de prijs er daadwerkelijk is. De administratieve vraag loopt dus voor op de fiscale.

En de vrijwillige markt?

ETS2 is een verplichte markt en heeft niets te maken met vrijwillige credits. Toch raakt het de vrijwillige markt, om een eenvoudige reden: het geeft CO2 een zichtbare prijs in sectoren waar die er nog niet was.

Zolang uitstoot in de gebouwde omgeving gratis is, is elke vrijwillige investering in reductie een kostenpost zonder tegenwaarde. Zodra er een prijs staat, wordt vermeden uitstoot een vermeden kostenpost. Dat maakt het gesprek over vrijwillige reductie een stuk concreter.

Twee dingen om daarbij scherp te houden:

• Een ETS2-recht is geen credit. Rechten zijn onderdeel van een verplicht plafond; credits zijn een claim op een reductie elders. Ze zijn niet uitwisselbaar en horen niet in dezelfde administratie.
• Reductie binnen de eigen keten is geen compensatie. Wie zijn eigen uitstoot verlaagt, hoeft daar geen credit voor uit te geven — en mag er ook geen credit voor verkopen die iemand anders als compensatie claimt.

Dat laatste punt is precies waar dubbeltelling ontstaat. Als een reductie in de eigen bedrijfsvoering óók als verkoopbare credit wordt geboekt, wordt hetzelfde effect twee keer geclaimd. Een register dat het onderscheid tussen eigen reductie en uitgegeven eenheid niet kan vasthouden, laat die fout toe.

Wat je met dat extra jaar kunt doen

1. Breng in kaart welke van je activiteiten onder de doorberekende prijs gaan vallen. Dat is een rekenoefening, geen inschatting.
2. Leg nu de meetgegevens vast die je in 2028 nodig hebt om reductie te onderbouwen. Historie kun je later niet meer aanleggen.
3. Scheid in je administratie eigen reductie van verhandelbare eenheden, voordat beide door elkaar gaan lopen.
4. Als je credits verkoopt aan partijen in bouw of infra: verwacht scherpere vragen over herkomst en bewijs, en richt je leveringsbewijs daarop in.

Een jaar uitstel is geen adempauze maar voorbereidingstijd. Het verschil zit erin of je die gebruikt om je administratie op orde te brengen, of om te wachten tot de prijs er is.