CBAM is echt begonnen: van rapporteren naar betalen

Het Carbon Border Adjustment Mechanism, kortweg CBAM, doet iets eenvoudigs met ingewikkelde gevolgen. Het legt op geïmporteerde goederen een heffing die overeenkomt met de CO2-prijs die een Europese producent had betaald. Zo verdwijnt de prikkel om productie te verplaatsen naar landen zonder koolstofprijs.

Tussen 2023 en 2025 was dat vooral een rapportage-exercitie: je gaf per kwartaal op wat de ingebedde emissies waren van wat je invoerde, en betaalde niets. Die periode is voorbij. Sinds 1 januari 2026 is CBAM in zijn definitieve fase, en nu hangen er kosten en verificatie aan.

Wat er precies verandert

Die tweede rij is de zwaarste. In de transitieperiode kon je met standaardwaarden werken als je leverancier geen gegevens aanleverde. Vanaf 2026 worden alleen geverifieerde emissiegegevens geaccepteerd. Dat betekent dat de bewijslast bij je toeleveranciers begint, vaak buiten de EU, en bij jou eindigt.

De data die je moet kunnen leveren

CBAM gaat over ingebedde emissies: de uitstoot die is vrijgekomen bij de productie van het goed dat je invoert. Dat is niet je eigen uitstoot en niet die van je transport, maar die van een fabriek waar je zelf geen zicht op hebt.

Per zending komt het neer op een keten van gegevens:

1. Welk goed, onder welke productcode, en uit welke installatie het komt.
2. Wat de directe emissies van die installatie waren per eenheid product, en waar dat op is gebaseerd.
3. Welke voorlopers erin zitten en welke emissies die met zich meebrengen.
4. Of er in het productieland een koolstofprijs is betaald die in aftrek komt.
5. De verificatieverklaring van een geaccrediteerde partij die dit alles onderschrijft.

Wie dit één keer per jaar met de hand samenstelt, doet dat elk jaar opnieuw. En anders dan bij een intern rapport zit hier een aangifte met financiële consequenties aan vast: het getal moet niet alleen kloppen, het moet ook onderbouwd blijven als er later naar wordt gevraagd.

Waar die data vandaan moet komen

Dit is in de praktijk het hele project. De gegevens zitten niet bij jou maar bij een producent, vaak buiten de EU, die geen Europese verplichting heeft en er dus geen belang bij lijkt te hebben.

Wat wél werkt in de gesprekken die we erover horen:

1. Vraag het contractueel, niet per mail. Een clausule over emissiegegevens en verificatie in het inkoopcontract werkt beter dan een jaarlijks verzoek.
2. Wees precies over de eenheid. Je hebt emissies per ton product nodig uit een specifieke installatie, niet een bedrijfsbrede gemiddelde footprint.
3. Vraag de onderbouwing mee, niet alleen het getal. Een cijfer zonder herkomst haalt de verificatie niet.
4. Zorg dat voorlopers erin zitten. Staal in een geïmporteerd product brengt de emissies van dat staal mee; die keten moet je één niveau dieper uitvragen.
5. Leg vast wanneer je wat hebt ontvangen. Bij een controle is de vraag niet alleen wat het getal was, maar waarop je het baseerde op het moment van aangifte.

Leveranciers die dit wél kunnen leveren, worden aantrekkelijker dan leveranciers die het niet kunnen — ongeacht de prijs. Dat is het mechanisme waarmee CBAM zijn werk doet: niet via een heffing alleen, maar via de datavraag die eraan hangt.

De tijdlijn die je moet halen

Let op de constructie: je importeert in 2026, koopt certificaten vanaf 2027, en levert die in september 2027 in. De verplichting ontstaat dus ruim voordat je kunt betalen. Dat maakt het een boekhoudkundige verplichting die je gedurende 2026 moet opbouwen, niet een rekening die in 2027 komt.

Praktisch betekent dat: je moet in 2026 al weten hoeveel je uiteindelijk zult moeten inleveren, anders komt die post ongedekt op je balans terecht.

Waarom dit in een kennisbank over credits staat

CBAM is geen creditmarkt. Er is geen project, geen additionaliteit, geen afboeking. Toch hoort het hier, om twee redenen.

De eerste is inhoudelijk: CBAM en het EU ETS zijn communicerende vaten. De heffing is gekoppeld aan de Europese CO2-prijs, en gratis toewijzing binnen het ETS wordt afgebouwd naarmate CBAM opkomt. Wie de Europese koolstofprijs volgt, volgt daarmee ook de importkant.

De tweede is administratief, en die is voor onze markt het interessantst. CBAM vraagt exact wat een creditregister vraagt: herleidbare emissiegegevens per eenheid, met een verificatie eraan gekoppeld en een bewaartermijn die de aangifte overleeft. Het is hetzelfde probleem in een ander pak.

• Een eenheid met een identiteit — daar een zending, hier een credit.
• Gegevens die aan die eenheid hangen in plaats van in een los bestand.
• Een onafhankelijke verificatie die aan de eenheid gekoppeld blijft.
• Een geschiedenis die reconstrueerbaar is als er later een vraag komt.

Wat CBAM niet doet

Twee misvattingen die we regelmatig tegenkomen.

1. CBAM is niet af te dekken met vrijwillige credits. Het is een heffing gekoppeld aan ingebedde emissies, geen compensatieverplichting. Een credit kopen verlaagt je CBAM-verplichting niet.
2. CBAM verlaagt je eigen uitstoot niet en verschijnt niet in je scope 1 of 2. Het is een kostenpost op inkoop, geen emissiepost in je footprint.

Wat CBAM wel doet, is de prijs van koolstofintensieve import zichtbaar maken. Dat verandert inkoopbeslissingen, en daarmee op termijn de vraag naar aantoonbaar schonere productie. Dat is een langzamer maar duurzamer effect dan een compensatiemarkt.